Anayasa Mahkemesi, 5 Kasım 2024 tarihli kararıyla 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun’un (MÖHUK) 27. maddesinin birinci fıkrasını iptal etti. Kararın gerekçesi, Anayasa’nın 49. maddesinde güvence altına alınan “çalışma hakkı” ve devletin işçiyi koruma yükümlülüğü oldu.

İşçiyi Korumayan Hukuk Seçimi Uygulaması Anayasaya Aykırı Bulundu

MÖHUK 27. madde, yabancılık unsuru taşıyan iş sözleşmelerinde taraflara uygulanacak hukuku seçme imkânı veriyordu. Ancak Anayasa Mahkemesi, bu seçimin işçi aleyhine sonuç doğurması durumunda kabul edilemeyeceğini vurguladı. Mahkemeye göre, işçinin “daha sıkı ilişkili” ve daha yüksek koruma sağlayan hukuk düzeninden, sırf taraflar bir hukuk seçimi yaptığı için mahrum bırakılması, Anayasa’ya aykırı.

“Daha Sıkı İlişkili Hukuk” Ne Anlama Geliyor?

Eğer taraflar hukuk seçimi yapmadıysa, genel kural mutat işyerinin bulunduğu ülke hukukunun uygulanması. Ancak somut olayda iş sözleşmesiyle “daha sıkı ilişkili bir hukuk” varsa, bu hukuk tercih edilmelidir. Bu, işçiyi daha fazla koruyan hukukun devreye girmesi anlamına gelir. Fakat taraflar hukuk seçimi yaptıysa, mevcut düzenlemeye göre artık bu koruyucu hukuk devre dışı kalıyordu. Anayasa Mahkemesi, bu durumu Anayasa’ya aykırı buldu.

Yurtdışındaki Türk İşçiler Mağdur Oluyordu

Yurtdışında çalışmaya giden Türk işçilerle yapılan İŞKUR sözleşmeleri genellikle matbu ve Türkçe hazırlanıyor. Hem işçi hem işveren Türk. Buna rağmen, sözleşmelere eklenen “çalışılan ülke hukuku geçerlidir” gibi ibareler, Yargıtay tarafından 2020’den itibaren “hukuk seçimi” olarak değerlendirilmeye başlandı. Bu da işçilerin, Türk hukukunun sağladığı daha geniş korumadan mahrum bırakılmasına yol açtı.

Yeni Kanun Teklifi Anayasa Mahkemesi Kararına Aykırı

Anayasa Mahkemesi sadece m. 27/I’i iptal etti. Ancak sunulan yeni kanun teklifinde, iptal edilen fıkra aynen korunarak sadece dördüncü fıkraya yeni bir hüküm eklendi. Buna göre “daha sıkı ilişkili hukuk” ancak işin yapıldığı ülke hukukunun emredici hükümleriyle sınırlı olarak uygulanabilecek. Bu düzenleme, mevcut haliyle işçiyi koruma konusunda önceki kanundan bile daha geri.

Nasıl Bir Düzenleme Yapılmalı?

Uzmanlara göre, Roma I Tüzüğü’nün 8. maddesine benzer bir düzenleme getirilmelidir. Yani, işçiye daha yüksek koruma sağlayan hukuk seçilmiş hukuk karşısında dahi geçerli olmalıdır. Anayasa Mahkemesi de bu yönde açık bir mesaj vermiştir: İşçi, sırf sözleşmeye hukuk seçimi eklendi diye, daha iyi korunduğu hukuktan vazgeçmeye zorlanamaz.