Türkiye’de kamu alımlarında kullanılan ihale yöntemlerine ilişkin yapılan bir araştırma, son yıllarda pazarlık usulünün özellikle de ilansız yöntemlerin ciddi şekilde arttığını ortaya koydu. 2025 yılı sonu itibarıyla, kamu ihalelerinin yüzde 37,23’ü pazarlık usulüyle gerçekleştirilirken, bunun yüzde 37,06’lık kısmını ilansız pazarlık usulü oluşturdu. Bu oran, geçmişte yüzde 16,63 seviyesindeydi.

Aynı çalışmada, herkese açık ihale yöntemlerinin toplam içindeki payının da yıllar içinde azaldığı dikkat çekti. 2003 yılında yüzde 81,89 olan açık ihale oranı, 2025 sonunda yüzde 61,98’e geriledi.

Deprem Sonrası Dönem Etkili Oldu

2023 ve 2024 yıllarında yaşanan deprem felaketlerinin ardından yürütülen yeniden inşa ve hizmet alımları, pazarlık usulünün yoğun şekilde kullanılmasına neden oldu. Bu dönem, söz konusu yöntemin zirve yaptığı yıllar olarak öne çıktı. Ancak veriler, bu artışın sadece afetle sınırlı kalmadığını, genel eğilimin de yükseliş yönünde olduğunu gösteriyor.

AB ile Karşılaştırma: Büyük Fark

Türkiye ile Avrupa Birliği ülkeleri arasında yapılan karşılaştırmada dikkat çekici farklar ortaya çıktı. AB’de 2024 itibarıyla kamu alımlarının yüzde 85,1’i açık ihale yöntemiyle yapılırken, Türkiye’de rekabetçi olmayan yöntemlerin payı yüzde 28,9’a ulaştı. AB’de bu oran yalnızca yüzde 6 seviyesinde kaldı.

Doğrudan Temin Yeniden Yükselişte

İhale açılmadan yapılan alımlar da yeniden artış trendine girdi. Doğrudan temin ve istisna yöntemleriyle yapılan alımların toplam içindeki payı, 2005’te yüzde 27 iken 2017’de yüzde 9,7’ye kadar düşmüş, ancak sonrasında tekrar yükselerek yüzde 24,2’ye ulaşmış durumda.

Teknoloji Odaklı Alımlarda Zayıf Performans

Araştırma, Türkiye’nin ileri teknoloji ve uzmanlık gerektiren alımlarda da geride kaldığını ortaya koydu. AB ülkelerinde ilanlı pazarlık usulünün payı yüzde 19 seviyesindeyken, Türkiye’de bu oran yalnızca yüzde 0,2 olarak ölçüldü. Bu durum, dijitalleşme ve kamu hizmetlerinin modernizasyonunda etkin ihale yöntemlerinin yeterince kullanılmadığı şeklinde yorumlandı.

Pazarlık Usulü Daha Maliyetli

Çalışmada ayrıca, pazarlık usulüyle yapılan ihalelerin maliyet açısından daha yüksek olduğu belirlendi. 2003-2024 döneminde, sözleşme bedelinin yaklaşık maliyete oranı açık ihalelerde yüzde 80 civarında kalırken, pazarlık usulünde bu oran yüzde 88 olarak gerçekleşti. Bu da rekabetin sınırlı olduğu yöntemlerde maliyetlerin arttığını gösteriyor.

Şeffaflık ve Rekabet Vurgusu

Araştırmada, kamu alımlarında şeffaflık, rekabet ve eşitlik ilkelerinin güçlendirilmesi gerektiği vurgulandı. Öneriler arasında:

• Açık ihale usulünün yaygınlaştırılması
• İlansız pazarlık yönteminin sınırlandırılması
• Doğrudan temin eşik değerlerinin kaldırılması
• Elektronik ihalelerin artırılması
• Bazı kamu kurumlarına tanınan istisnaların daraltılması

gibi düzenlemeler yer aldı.

Uzmanlara göre, bu adımların atılması durumunda kamu alımlarında önemli ölçüde tasarruf sağlanabilir.