Türkiye Gazetesi İsa Karakaş’ın haberine göre; Emeklilikte Yaşa Takılanlar (EYT) konusu, neredeyse her haneyi dolayısıyla toplumun büyük kısmını ilgilendiren önemli bir meseleydi. 24 yıl süren bekleyişin ardından çıkan yasal düzenleme ile çözüm yoluna gidilmeye çalışıldı.

Sonuç olarak, standart emeklilik koşullarını yerine getirenler için yalnızca yaş şartı kaldırıldı. Ancak kısmi emeklilik yani yaş haddine bağlı emeklilik şartlarında herhangi bir değişiklik yapılmadı.

Durum böyle olunca, kısmi EYT beklentisi içinde olanlar ile yasal düzenleme öncesinde 5000 prim günüyle emeklilik bekleyen kesim, hâlâ ciddi bir memnuniyetsizlik yaşıyor.

Bu iki grubun da EYT kapsamında hak arayışları sürmektedir.

Bunun yanı sıra, EYT yasası sonrasında emekli olan veya yaşanan durum nedeniyle emekliliğini ertelemek zorunda kalan kamu çalışanları ile ağır koşullar altında emekliliği bekleyen esnaf ve sanatkârlar başta olmak üzere Bağ-Kur’lular arasında ciddi bir huzursuzluk olduğu da gözlemleniyor.

EYT’nin birinci yılında ortaya çıkan tablo

03.03.2023 tarihinde Resmî Gazete’de yayımlanan 7438 sayılı yasa ile Sosyal Sigortalar ve Genel Sağlık Sigortası Kanunu ile 375 Sayılı KHK’de değişiklik yapıldı ve EYT’liler Mart ayından itibaren yaş şartı aranmaksızın emekli olmaya başladılar.

Aşağıdaki tablo, EYT’liler dahil olmak üzere 2023’te bireysel başvurularla emekli olanları göstermektedir. SGK verilerine göre, 2021’de emekli olanların sayısı 444.409 iken, bu rakam 2022’de 370.059 kişi olarak kaydedildi. Ancak 2023’te EYT düzenlemesiyle birlikte bu sayı 2.193.791 kişiye fırladı.

Bu rakam, tarihimizde tek yıl içinde görülen en yüksek emekli sayısıdır. Ancak 2023’te “EYT nedeniyle 2 milyonun üzerinde kişi emekli oldu” şeklinde yapılan açıklamalar, gerçeği tam olarak yansıtmamaktadır.

Zira 2021 ve 2022 yıllarının ortalamasına bakıldığında zaten her yıl yaklaşık 400 bin civarında kişi normal şartlarda emekli oluyordu.

Dolayısıyla, EYT olmasa bile 2023’te yaklaşık 400 bin kişi zaten emekli olacaktı. Bu durumda EYT dolayısıyla 2023’te fazladan emekli olan kişi sayısı yaklaşık 1 milyon 750 bin seviyesindedir.

2024 yılına bakıldığında ise %30 gibi cazip emeklilik avantajına rağmen emekli olanların sayısı toplamda 725 bin kişiyi geçmemiştir. Yine de, EYT olmasa bile bu yıl da normalde en az 350-400 bin kişi emekli olacaktı.

Dolayısıyla “EYT çıktı ve toplamda 2,5 milyon kişi emekli oldu” gibi ifadelerin oldukça abartılı olduğu ortadadır.

Benim hesaplamalarıma göre, sadece EYT düzenlemesi nedeniyle emekli olanların toplamı 2023 ve 2024 yılları için birlikte değerlendirildiğinde 2 milyon civarında kalmaktadır. Ayrıca EYT kapsamında 5 milyon kişinin emekli olacağı yönündeki söylemler de abartılıdır; bu sayı, en fazla 3 ila 3,5 milyon civarında olabilir.

Yanlış tasarlanan sistem erken emekliliği teşvik ediyor!

EYT sorununun yaklaşık 24 yıl sonra çözülmesi nedeniyle birçok kişi zaten 2023’ten önce, yaş şartını ve diğer koşulları karşılayarak emekli olmuştu.

Geriye kalan EYT’lilerin yaş ve prim profillerine bakıldığında, bu kişilerin de zamanla peyderpey emekli olacakları aşikârdı. Fakat 2023’te yapılan düzenleme, SGK’nın mali sürdürülebilirliği, GSS dengesi ve iş gücü piyasasına etkileri gibi konular detaylı bir şekilde analiz edilmeden yapıldığından emekli sayısında ciddi bir artış yaşandı.

Hatta sistemdeki eksiklikler nedeniyle sosyal güvenlik sistemi, sigortalıları sistemde tutmaktan çok, erken emekliliği cazip hale getiriyor.

Bu durumu anlamak için uzman olmaya gerek yok. 2024 yılında dahi emekliliğini erteleyen kişilerin maaşlarında ciddi kayıplar yaşaması, sosyal sigorta teknikleri açısından izah edilemez bir durumdur.

Özellikle son yıllarda uygulanan kök maaş politikasıyla, prim günü ne olursa olsun taban maaş üzerinden eşit ödeme yapılması, sistemin dengelerini daha da bozmakta ve kayıtlı çalışmayı caydırmaktadır.

28 yıllık SGK uzmanı olarak temennim, bu yapıya en kısa sürede müdahale edilip sistemin sürdürülebilirliğinin yeniden tesis edilmesidir…